Không ai nhớ rõ bánh Dày của người Mông xuất hiện từ khi nào, chỉ biết rằng món bánh này đã gắn bó sâu đậm với đời sống của người dân tộc H’Mông và trở thành lễ vật không thể thiếu trong mỗi dịp lễ hội, tết đến. Với đồng bào Mông, bánh dày là một món ăn truyền thống đặc trưng cho nền ẩm thực Tây Bắc, tượng trưng cho trời, cho tình yêu thủy chung và sự gắn kết bền chặt. Đây cũng là món bánh thể hiện lòng hiếu kính với cha mẹ, tri ân công lao dưỡng dục rộng lớn như trời cao đất rộng.
Bánh Dày trong đời sống lễ hội của người Mông
Trong tiếng Mông, bánh dày được gọi là Pé-Plẩu. Cho đến nay, người dân tộc H’Mông vẫn gìn giữ truyền thống làm bánh dày như một phần linh hồn văn hóa của mình. Mỗi mùa xuân, mỗi dịp hội hè, tiếng chày giã bánh lại vang lên rộn rã ở các bản làng miền núi phía Bắc.
Theo quan niệm người xưa, bánh Dày của người Mông không chỉ là biểu tượng của tình yêu chung thủy của đôi lứa mà còn mang ý nghĩa linh thiêng, đại diện cho mặt trăng và mặt trời – cội nguồn của sự sống và vạn vật.
Nếu với người Kinh, bánh chưng tượng trưng cho đất, biểu đạt lòng biết ơn đối với tự nhiên đã mang lại mùa màng tốt tươi, thì với người Mông, bánh dày lại tượng trưng cho trời – nơi bắt đầu mọi sự sống.
Trong mỗi mâm cúng của con người miền cao, dù có bao nhiêu món ăn được bày biện, bánh Dày của người Mông vẫn là lễ vật quan trọng nhất, là món đặc sản ngon Tây Bắc mang linh hồn núi rừng. Cũng giống như cách người Kinh luôn đặt bánh chưng, bánh tét trên mâm cúng ngày Tết, người Mông nhất định phải có bánh dày để thể hiện sự thành kính và gìn giữ nét văn hóa truyền thống lâu đời.
Cách làm bánh Dày của người Mông
Người H’Mông chế biến bánh dày rất kỳ công và cẩn thận. Nguyên liệu chính là gạo nếp nương – loại gạo đặc sản của vùng Tây Bắc. Gạo được vo sạch rồi ngâm nước ấm khoảng 12 giờ để hạt nở đều. Sau khi vớt ra và để ráo, gạo được cho vào chõ gỗ để đồ xôi, nhằm giữ trọn hương thơm tự nhiên của nếp nương.
Giai đoạn giã bánh
Giai đoạn đầu tiên để làm món bánh Dày của người Mông, Xôi chín được đổ ngay vào cối để giã thật nhuyễn. Cối giã thường làm từ các loại gỗ chắc, ruột rỗng, thớ mịn và có mùi thơm tự nhiên. Chày giã bánh cũng bằng gỗ to, nặng, tạo lực mạnh khi giã.
Trước mỗi lần giã, chày được nhúng nước để không bị dính xôi. Công đoạn giã bánh rất tốn sức nên thường do đàn ông và thanh niên đảm nhận. Xôi chỉ đạt yêu cầu khi được giã thật đều tay, dẻo và mịn.
Mời các bạn cùng tìm hiểu thêm về: Cách nấu xôi gạo nếp nương của người Tây Bắc
Giai đoạn nặn và hấp bánh Dày người Mông
Khi xôi đã được giã nhuyễn, các bà và các chị trong bản sẽ nhanh tay nặn thành những chiếc bánh dày tròn trịa, tượng trưng cho mặt trăng và mặt trời. Việc nặn phải thực hiện khi xôi còn nóng; nếu để nguội, xôi sẽ cứng và không tạo được hình bánh đẹp mắt.
Để món bánh Dày của người Mông không dính tay và có mùi thơm nhẹ, người ta thường xoa một lớp trứng gà lên lòng bàn tay trước khi nặn. Lá dong là loại lá quen thuộc dùng để lót bánh; từng chiếc lá được chọn kỹ, phải là lá tẻ xanh, nhẵn và không rách. Nếu thiếu lá dong, lá chuối tươi cũng được dùng thay thế. Trước khi gói, lá được hơ qua lửa để mềm hơn và không bị rách trong lúc hấp.
Lá dong rất quen thuộc bởi nó là sản vật được trồng rất nhiều ở đây, người đồng bằng cũng không mấy xa lạ với loại lá này. Lá dong miền cao sơn cước hấp thu tinh hoa của đất trời nên giàu dưỡng chất, có đặc trưng riêng. Lá dong cũng là nguyên liệu để tạo nên món miến dong sợi to, tạo nên một loại đặc sản dân dã được người dân khắp nơi trong nước và cả ở nước ngoài ưa chuộng.
Món ăn truyền thống và nét văn hóa mộc mạc của người Mông
Đối với con người Tây Bắc nơi đây, bánh Dày của người Mông không chỉ là món ăn quen thuộc mà còn là lễ vật quan trọng trong các dịp cúng tổ tiên, lễ hội hay khi tiếp đón khách quý. Đây là món bánh mang đậm dấu ấn văn hóa, gắn liền với phong tục và đời sống của đồng bào vùng cao.
Cách thưởng thức món bánh dày
Bánh Dày của người Mông có thể được ăn theo nhiều cách khác nhau. Người Mông thường nướng bánh trên bếp than để bánh nóng và dậy mùi thơm đặc trưng, hoặc cắt nhỏ đem rán giòn để thưởng thức. Dù chế biến theo cách nào, hương vị dẻo thơm của nếp nương vẫn luôn đậm đà và hấp dẫn.
Nét đẹp văn hóa giản dị
Mỗi độ xuân về, nhiều bản Mông tổ chức các hoạt động vui xuân như thi giã bánh dày trong dòng họ. Đây là dịp để mọi người cùng nhau sum vầy, đồng thời giới thiệu đặc sản quê hương đến du khách gần xa.
Thực tế, phong tục thi giã bánh Dày của người Mông chỉ xuất hiện trong những năm gần đây, nhưng nhanh chóng trở thành hoạt động gắn kết cộng đồng và góp phần gìn giữ nét đẹp truyền thống.
Trước kia, người Mông thường ăn tết cổ truyền sớm hơn người Kinh khoảng một tháng (vào tháng 11 hoặc 12 âm lịch). Tuy nhiên, hiện nay nhiều nơi đã đón Tết Nguyên đán cùng cả nước. Dù vậy, người Mông vẫn luôn gìn giữ bản sắc riêng, không để những nét văn hóa truyền thống bị phai nhạt theo thời gian.
Lời kết
Ngày nay, bánh Dày của người Mông được bán ở nhiều nơi nên không cần đợi đến lễ tết mới có thể thưởng thức. Nhưng nếu có dịp ghé thăm bản làng người H’Mông vào mùa xuân, bạn sẽ cảm nhận trọn vẹn hương vị đặc trưng của bánh dày truyền thống. Cùng nâng chén rượu ngô thơm nồng, trao nhau lời chúc năm mới bình an – đó sẽ là trải nghiệm khó quên khi thưởng thức món bánh dày mang linh hồn văn hóa của đồng bào Mông vùng núi cao.
Hiện tại thì trang web Đặc sản ngon Tây Bắc của chúng tôi có đang giới thiệu và cung cấp một số món ngon ẩm thực dân dã của núi rừng, điển hình như miến dong sợi to tại TP HCM ship tận nơi. Nếu khách hàng muốn sử dụng sản phẩm, hãy nhắn tin hoặc gọi điện để chúng tôi hỗ trợ và gửi hàng đến nhà nhé. Trân trọng!